De Brusselse metro viert zijn 50ste verjaardag. Een halve eeuw dagelijkse trajecten, overstappen en oranje stellen die intussen een cultstatus hebben bereikt. Om deze verjaardag te vieren hebben we een fototentoonstelling opgezet in Kruidtuin, met een eenvoudig doel: de metro vanuit een andere hoek belichten. Want in die 50 jaar is onze metro uitgegroeid tot veel meer dan gewoon een vervoermiddel. Vandaag vormt hij mee het DNA van Brussel.
Een duik in de geschiedenis
Op 20 september 1976 wordt de eerste metrolijn van Brussel officieel geopend. Die dag stapt koning Boudewijn in een gloednieuw oranje metrostel, onder het nieuwsgierige oog van duizenden Brusselaars die dit nieuwe vervoermiddel willen ontdekken. Een leuke anekdote: de koning stapt eigenlijk niet in het allereerste metrostel. Terwijl hij zich nog op de mezzanine bevindt, vertrekt het stel zonder hem en volledig leeg. Het volgende metrostel, waarin al genodigden zitten, wordt dan vrijgemaakt zodat hij kan instappen. Een kleine koninklijke anekdote aan het begin van een groots Brussels verhaal.
In die tijd telt de metro 16 stations, één lijn en twee antennes: De Brouckère – Tomberg en De Brouckère – Beaulieu. Sindsdien is het net uiteraard flink gegroeid. Vandaag telt de metro 4 lijnen, 69 metro- en premetrostations en 99 voertuigen, goed voor meer dan 140 miljoen ritten per jaar. Niet slecht voor een jonge vijftiger.
Wie de belangrijkste momenten uit die 50 jaar opnieuw wil beleven, kan terecht op dit artikel, met tekst en video.
Van premetro tot metro
Vóór de metro hadden we al de premetro. Sinds 1969 beschikt Brussel over een ondergronds tramnet. Aanvankelijk loopt dat tussen Schuman en De Brouckère, met een bovengronds eindpunt aan Sint-Katelijne. Belangrijk detail: de premetro is van bij de start zo ontworpen dat hij later tot metro kan worden omgebouwd.
Die omschakeling was veel meer dan gewoon een nieuw bord aan de ingang van de stations. De perrons moesten worden verhoogd, er moest een derde rail voor de stroomvoorziening komen en er werd een specifieke veiligheidssignalisatie geïnstalleerd. En tijdens deze werken bleven de trams alsmaar rijden. Voor de laatste grote omschakeling werd het verkeer in september 1976 uiteindelijk maar vier dagen en vier nachten onderbroken. Vier dagen om van een premetronet naar een metronet over te schakelen: gezien de grootte van deze Brusselse werf kunnen we bijna van teleportatie spreken.
Delta, Jacques Brel, Erasmus: in deze metrostelplaatsen begint alles
Als we het over de metro hebben, denken we in de eerste plaats aan stations, lijnen, voertuigen en reizigers. Maar een groot deel van zijn geschiedenis speelt zich ook af in de stelplaatsen. Daar worden de metrostellen elke ochtend klaargemaakt om netjes en gecontroleerd uit te rijden, klaar om onder Brussel vele kilometers te vreten.
De eerste stelplaats die werd geopend, was Delta in Oudergem. Ze werd in 1975 ingehuldigd en vormt de bakermat van onze metro. Hier werden de eerste metrostellen ondergebracht en ook vandaag is Delta nog altijd een belangrijke plek voor de reiniging, het stallen en het onderhoud van verschillende generaties metrostellen: de MX, M6 en M7. De naam verwijst trouwens naar de driehoekige vorm van het terrein waarop de stelplaats werd gebouwd.
In 2007 kwam daar de stelplaats Jacques Brel in Anderlecht/Molenbeek bij. Ook daar worden onder meer de reeksen MX en M6 gereinigd, gestald en onderhouden. In 2022 werd dan de stelplaats Erasmus in Anderlecht geopend, om de komst van de M7, de nieuwste generatie metrostellen, mee op te vangen.
Binnen deze gebouwen wordt uiterst nauwkeurig gewerkt: preventief onderhoud, herstellingen, de revisie van draaistellen en de controle van de elektrische, mechanische en pneumatische uitrusting. Terwijl Brussel slaapt, zorgen onze teams ervoor dat de metrostellen klaarstaan voor de volgende dag. De metro mag dan wel 50 jaar zijn, uitslapen zit er niet echt in.
Van de oranje stellen tot de M7: 50 jaar voertuigen
Je kan niet over de metro praten zonder het over zijn voertuigen te hebben. De eerste metrostellen, gebouwd door BN (La Brugeoise et Nivelles), komen in 1974 aan in Delta. Sindsdien volgden verschillende generaties voertuigen elkaar op het net op: van de MX en de ‘boa’ M6 tot de M7, die vanaf 2021 in dienst werd genomen op de lijnen 1 en 5.
De M7 is moderner, lichter en comfortabeler, met bredere deuren en een betere toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit. Toch weten we dat de oranje metrostellen een bijzondere plek blijven innemen in het hart van veel Brusselaars. Nostalgie is soms gewoon een kleur.
We wijdden een volledig artikel aan de geschiedenis en de stamboom van onze Brusselse metrostellen, van de M1 tot de M7. Voor liefhebbers van nummering, technische details en kleine verschillen tussen modellen is dit de juiste eindhalte.
Het logo van de metro: de M die een Brussels symbool werd
Je herkent het in één oogopslag: de witte M op een azuurblauwe achtergrond maakt deel uit van het Brusselse straatbeeld. Toch heeft ook dit logo een hele evolutie doorgemaakt.
In 1969, bij de start van de premetro, duidt een M-logo op een paal de ingangen van de stations aan. Kort voor de ingebruikname van de premetro wordt die M echter vervangen door een T, als verwijzing naar de tram. In 1976, met de komst van de metro, keert de M terug. Deze keer in de vorm die we vandaag nog altijd kennen: een witte M op een blauwe achtergrond.
Dit logo is van de hand van de Brusselse beeldhouwer en ontwerper Jean-Paul Emonds-Alt. Het werd gekozen na een wedstrijd en vervolgens een openbaar referendum. De Brusselaars kozen het voor zijn duidelijkheid. En ongelijk kunnen we hen niet geven. Vijftig jaar later wijst de M nog altijd moeiteloos de weg naar de metro. Eenvoudig en doeltreffend.
Kunst in de metro: onze ondergrondse galerij
De metro is meer dan enkel rails, perrons en dienstregelingen. Het is ook een van de grootste kunstgalerijen van Brussel. Elke dag komen tienduizenden reizigers langs hedendaagse kunstwerken, soms zelfs zonder het te beseffen. Een museumticket is niet nodig, een gewone metrorit volstaat.
Vandaag sieren meer dan 90 kunstwerken de ingangen, gangen en perrons van onze 69 metro- en premetrostations. Schilderijen, beeldhouwwerken, mozaïeken, foto’s, glas-in-lood, brons, hout, glas, staal: je ziet er kunst in alle mogelijke vormen. Je vindt er grote namen zoals Paul Delvaux, Hergé, Roger Somville, Roger Raveel, François Schuiten en Jean-Michel Folon, maar ook minder bekende kunstenaars, voor wie de metro een uniek uitstalraam biedt.
Die aanwezigheid van kunst is niet nieuw. Al in 1969 werd bij de bouw van de premetro een kunstcommissie opgericht. In 1974 werden de eerste kunstwerken geïnstalleerd in het station Park: La Ville van Roger Dudant en Happy Metro to You van Marc Mendelson. Sindsdien evolueert de kunst mee met het net en draagt ze bij aan de eigen identiteit van elk station.
Krijg je er niet genoeg van? Ontdek dan ook ons artikel over de 9 meest Instagramwaardige metrostations van Brussel. Want de metro is niet alleen praktisch, maar kan ook bijzonder fotogeniek zijn!
De gezichten van de metro: achter elke rit schuilen bijna 900 personen
Een metrorit duurt soms maar enkele minuten. Maar achter die paar minuten schuilt het gecoördineerde werk van honderden mensen. Besturing, dispatching, verkeersregeling, opleiding, begeleiding op het terrein, verkoop, onderhoud van voertuigen en infrastructuur, signalisatie, engineering, projectbeheer en meer: de metro draait dankzij een sterke keten van vakmensen.
In het station Delta bevindt zich ook het Metro Training Center, ons opleidingscentrum voor de metro. Toekomstige metrobestuurders (m/v) volgen er een opleiding van 47 dagen, met theorie, praktijk, simulatoroefeningen en oefeningen op het net of in de stelplaats. Ze leren ze met verschillende types metrostellen rijden, maar krijgen ze ook de signalisatie, noodprocedures en veiligheidsregels onder de knie.
Zin om hier meer over te weten? Wij keken mee achter de schermen van de opleiding en schreven dit artikel: hoe word je metrobestuurder?
Een expo om de metro anders te bekijken
Kom je langs Kruidtuin en heb je enkele minuten tijd? Breng dan zeker een bezoek aan onze tentoonstelling over 50 jaar metro. Je ontdekt er het grote ondergrondse verhaal aan de hand van belangrijke data, maar ook via de stelplaatsen, het logo, de kunstwerken, de voertuigen en de beroepen die de metro elke dag draaiende houden. Een mooie gelegenheid om eens met andere ogen te kijken naar een net dat we soms gebruiken zonder er nog echt bij stil te staan.